World Café / Large Scale Interventies

Interactie op hoog niveau

Veel vraagstukken of problemen op scholen vragen om een snelle en praktische oplossing. Geen ingewikkelde overlegmethodieken of beslisstructuren, maar een pragmatisch antwoord, dat voortvloeit uit de bestaande infrastructuur, overlegroutines en rol- en taakverdeling.
Als de vragen en problemen echter ingewikkelder zijn en de mening, ervaring en deskundigheid van een grote groep binnen de school van belang is, dan is het de moeite waard om eens stil te staan bij de manier waarop je gewoon bent om met dergelijke vraagstukken om te gaan. Snelle beslissingen kosten weliswaar weinig tijd, maar dragen ook het risico in zich verkeerd uit te werken (the quick fixes). Uiteindelijk kan het de moeite waard blijken om, ondanks het chronische gebrek aan tijd, toch tijd te investeren in een vraagstuk, met als doel te streven naar een duurzame oplossing of wezenlijk leren.

Een mogelijkheid is het stimuleren van een andere gesprekshouding: het willen onderzoeken van een kwestie, elkaar de ruimte geven om te spreken, vragen stellen om elkaar te begrijpen, zeggen wat je werkelijk vindt, zo helder mogelijk te spreken, streven naar wederzijds begrip, onderzoeken van verschillen in opvattingen en komen tot een gezamenlijke nieuwe werkelijkheid. Het is een methodiek waar men op het Agora in Athene rond 450 voor Christus al blij van werd.

De dialoog van Socrates
Socrates wordt vaak in een adem genoemd met dé dialoog. Hij maakte er dan ook gewoonte van om publiekelijk, vaak in de buitenlucht, met velen de dialoog aan te gaan. Hierbij ploegde hij net zo lang door tot de verschillende opvattingen en drijfveren bloot kwamen te liggen en hij deze kon toetsen op hun waarheidsgehalte. Hij deed dat vanuit de stellige overtuiging dat verruimd inzicht leidt tot deugdelijk handelen. Dat verruimde inzicht werd verkregen door het expliciet maken van verborgen of verzwegen kennis, deze kritisch te toetsen en in aanraking te brengen met overtuigingen van anderen. De dialoog was in deze exercities kerninstrument, waarvan wij in ons tijdsgewricht nog graag gebruik maken.

Het Wereldcafe van Isaacs & Brown
Een actuele afgeleide bijvoorbeeld is het Wereld Café, een methodiek die afkomstig is uit de VS en in Nederland steeds vastere voet aan de grond krijgt. In 2005 schreven David Isaacs en Juanita Brown samen het boek ‘The World Café’. Ze worden wereldwijd gezien als de grondleggers ervan.

Het Wereld Café is een metafoor en staat voor de conversatie die je kunt aantreffen en je kan overkomen in een café. Conversatie waaraan weinig sturende regels zijn verbonden en waarbij alleen de verbeelding grenzen stelt. Losjes gepraat over de dingen des levens, soms tijdens toevallige ontmoetingen, soms bijzonder persoonlijk van aard, soms ineens heel wezenlijk. De metafoor staat ook voor kracht van café gesprekken in een sfeervolle ruimte met zacht geroezemoes van andere stamgasten waardoor ruimte wordt gecreerd, waarin een ieder zich vrij voelt om te zeggen wat hij wil zeggen, gesprekken in kleine kring die wereldwijd hebben gezorgd voor opzienbarende veranderingen.

Het Wereld Café is een ‘bottom up’ methodiek die erop is gericht om de kwaliteit van de conversatie te verhogen en (daarmee) de kwaliteit van leren. Anders dan in de kroeg, wellicht, gaan gesprekken in het Wereld Café niet over ditjes-en-datjes, maar over vragen en thema’s die ertoe doen. Vragen waarin mensen iets herkennen, iets voelen, iets ervan vinden. Pas dan komt een dialoog op gang, waarin deelnemers geheel vanuit zichzelf praten, maar tegelijkertijd gericht zijn op de ander. In het Wereld Café praat iedereen net zo lang tot hij/zij is uitgesproken, anderen vullen aan en gaan nog even niet in discussie. Discussie leidt in deze werkvorm namelijk eerder af. Het gaat nog niet om waar de verschillen liggen, maar waar je overeenkomsten kunt ontdekken.

Het spreekt voor zich dat in deze methodiek de gesprekshouding een belangrijke sleutel is:

• focus on what matters
• contribute your thinking 
• speak your mind and heart 
• listen to understand 
• link and connect ideas 
• listen together for insights and deeper questions

Onze ervaring is dat deze Engelse etiketten het krachtigst werken en we kiezen ervoor ze niet te vertalen.

Het Wereld Café brengt een stroom van beweging en van herkenning op gang. Het kan een zeer vruchtbare methodiek zijn die de start van een visie – of verandertraject kan vormen. Het kan een methodiek zijn, die aan leergroepen brengt, want intervisie op dat moment niet (meer) kan.
De ervaring leert dat deze methodiek voor iedere groep iets extra’s oplevert.
Meer informatie over het Wereldcafe kun je vinden op de website van the world café.

De dialoog van Kahane
Een vergelijkbare werkwijze komt van Adam Kahane. In zijn boek ‘Solving Thought Problems’ (2007) beschreef hij zijn verwondering over het verschijnsel dat (bijvoorbeeld) sociale vraagstukken zo lang zo vast kunnen zitten, terwijl iedereen ogenschijnlijk naar een oplossing streeft. Het heeft wat hem betreft te maken met de verschillende overtuigingen, die maken dat oorzaak en gevolg in handelen troebel worden. Kahane deed bijzondere ervaringen op in Zuid-Afrika (na de apartheid), Colombia (tijdens de burgeroorlog), Argentinië, Guatamala (na de genocide), Israël, Noord-Ierland, Cyprus en Baskische gebieden. Hij wist onder zware omstandigheden een omgeving te creeren waarin nieuwe ideeën en creatieve benaderingen kunnen ontstaan.

Kahane beschrijft een aantal fasen om te komen tot een Dialoog. De betrokken groep start met ‘downloaden’ waarbij iedere deelnemer iets kan zeggen over zijn opvatting over het gekozen onderwerp (bijvoorbeeld: innovatie in onze school). (verleden – geheel). Pas na het downloaden kan het debat worden gevoerd (verleden – fragment). Nu kan het debat worden gevoerd. Dit brengt tegenstellingen tussen deelnemers op tafel. Door vervolgens te reflecteren op de wijze van communiceren in het debat wordt de overgang gemaakt naar een creatieve dialoog (fragment – toekomst). De deelnemers merken in deze fase dat een professioneel en verrijkend gesprek kan ontstaan als de belangrijkste gespreksregels worden toegepast: luisteren, doorvragen, vragen stellen, vertellen wat je te zeggen hebt, het eigen oordeel en een snelle oplossing uitstellen. Een belangrijk houdingsaspect bij een creatieve dialoog is het opschorten van het eigen oordeel. Ook essentieel zijn: de balans tussen overtuigen en onderzoeken en de krachtige werking van de stilte. Als een groep in staat is om deze fases te doorlopen, dan zijn deelnemers in staat om samen een nieuwe werkelijkheid te creëren (toekomst - geheel).